Limburgs behoort tot de West-Germaanse talen. Dat betekent dat het verwant is aan het Nederlands en Duits, maar het staat er toch apart van. Taalkundigen beschouwen het meestal niet als een eenvoudige streekvariant van het Nederlands, maar als een taalvorm op zichzelf met verschillende varianten die je van stad tot stad hoort.
In Limburg zelf noemen mensen hun eigen taal verschillend. In Maastricht hoor je ‘Mestreechs’, in Sittard ‘Zittesj’, in Venlo ‘Venloos’, en in Weert ‘Wieërts’. Iedere plek heeft zijn eigen klanken en woorden, ook al begrijpen sprekers van naburige dialecten elkaar meestal nog wel.
Als je Limburgers hoort praten, valt meteen de klank op. Daar zitten toonverschillen in die in andere talen minder gebruikt worden. Dat betekent dat de manier waarop een woord klinkt, soms zelfs de betekenis kan veranderen. Dat is iets wat je niet in het standaard Nederlands hebt.
De grammatica van Limburgs zit ook anders in elkaar dan die van het Nederlands. Er zijn eigen persoonlijke voornaamwoorden en sommige werkwoordsvormen die je in het Nederlands niet tegenkomt. Zelfs de manier waarop lidwoorden gebruikt worden verschilt. Sommige woorden lijken op het Duits, andere zijn juist heel anders.
Wat de woordenschat lastig maakt voor mensen die alleen Nederlands spreken, is dat veel Limburgse woorden niet in de Van Dale of andere Nederlandse woordenboeken staan. Dat komt omdat Limburgs sterk beïnvloed is door het Rijnlands-Duitse taalgebied. Er zijn zelfs woorden in gebruik die in het Nederlands allang zijn verdwenen.
Limburgs is niet één vaste taalvorm. Je kunt het meer zien als een verzameling taalvarianten die elkaar overlappen. Dat betekent dat het dialect in Kerkrade anders klinkt dan in Maastricht of Venlo. Zelfs binnen één plaats kunnen de woorden en klanken verschillen als je van het ene naar het andere deel van het dorp loopt.
Die variatie maakt het spreken en verstaan van Limburgs voor buitenstaanders soms lastig. Iemand die Limburgs leert begrijpen vanuit Amsterdam kan moeite hebben als een Limburger in volle vaart begint te praten. Tegelijkertijd horen Limburgers zelf vaak meteen waar iemand vandaan komt aan het dialect dat ze gebruiken.
Formeel heeft Limburgs een bepaalde erkenning gekregen. In Nederland is het sinds 1997 erkend als regionale taal onder het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden. Dat betekent dat de taal een zekere bescherming heeft en er afspraken zijn gemaakt om Limburgs te ondersteunen. In België kreeg Limburgs al eerder erkenning door de Waalse deelregering.
Die erkenning zegt iets over het belang dat er aan wordt gehecht. Limburgs wordt ook gebruikt in media, muziek, theater en literatuur. Het is dus niet alleen een taal die op straat klinkt, maar ook onderdeel van culturele activiteiten en uitingen.
De manier waarop Limburgs gebruikt wordt, verschilt per leeftijdsgroep en situatie. Ouderen spreken het vaker dan jongeren, maar ook jonge mensen kennen veel woorden en gebruiken ze in bepaalde situaties. Je hoort Limburgs in informele gesprekken met vrienden of familie, maar soms ook bij lokale media of op feesten zoals carnaval waar de taal levend blijft.
Toch neemt het gebruik in sommige situaties af, vooral als mensen zich meer op het Algemeen Nederlands richten door televisie of onderwijs. UNESCO noemde Limburgs daarom ‘potentieel kwetsbaar’, omdat er minder jonge sprekers zijn dan vroeger.
Er bestaat geen eenvormige spelling voor Limburgs. Dat betekent dat mensen zelf meestal schrijven zoals zij het horen. Voor sommige dialecten zijn woordenboeken gemaakt, waarin woorden uit verschillende Limburgse varianten zijn opgenomen. Daarin staat vaak ook hoe je de woorden uitspreekt en wat het betekent.
Voor de klankleer van Limburgs geldt dat de taal meer klinkers en klanken heeft dan het Nederlands. In sommige dialecten zijn er wel 28 verschillende klinkers, wat meer is dan je bij de meeste andere talen hoort. Daarmee krijgt het Limburgs zijn karakteristieke klankkleur.
Limburgs is een taalvorm die stevig geworteld is in het leven van veel Limburgers. Je hoort hem op straat, bij familie, op feestavonden en in culturele bijeenkomsten. Het is een manier van spreken die laat zien hoe divers taalgebruik kan zijn binnen een relatief klein gebied. Door de variatie en de bijzondere klanken blijft Limburgs een interessant en levendig onderdeel van de talenwereld in Noordwest-Europa.
Weert is een stad in Midden-Limburg met een bijzondere ligging. De gemeente Weert grenst namelijk aan België en aan Noord-Brabant en wordt da...
Sittard, een stad doordrenkt van geschiedenis en omgeven door de betoverende natuur van Limburg, is een bestemming die vaak over het hoofd wordt g...
Door de vele bezienswaardigheden in Limburg, is Limburg een zeer geschikte provincie voor uw vakantie. Er zijn veel dingen te beleven en er zijn m...
Diep verscholen in het glooiende landschap van Zuid-Limburg, waar het Nederlandse en het Duitse landschap elkaar ontmoeten, ligt een parel van nat...
Venlo is een van de grotere steden in Venlo en het is een stad met veel cultuur. De stad heeft bijna 40.000 inwoners en maakt deel uit van de geli...
